مطالعات زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره (2) چند منبع نویافته از تاریخ سیاسی ـ فرهنگی سند و مکران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

10.22081/jap.2026.80047

چکیده

این مقاله به معرفی چند منبع نویافته دربارۀ تاریخ سیاسی و فرهنگی مناطق سند و مکران در سده‌های ششم و هفتم هجری می‌پردازد. نویسنده بر اساس پژوهش‌های نسخه‌شناختی خود، پنج منبع مهم را بررسی کرده است: ترجمۀ فارسیعوارف‌المعارف به قلم قاسم داود خطیب اُچه، دیوان عمید لویکی، مکتوب غازان‌خان به شیخ رکن‌الدین ملتانی، قصاید بدیعی ترکو سیستانی و دیوان سراجی خراسانی. این منابع اطلاعاتی تازه دربارۀ حکمرانان کمتر شناخته‌شده‌ای چون تاج‌الدین ابوبکر بن کبیرخان ایاز در سند و تاج‌الدین ابوالمکارم در مکران عرضه می‌کنند و نشان می‌دهند که در این نواحی حکومت‌های نیمه‌مستقل با گرایش‌های عرفانی و فرهنگی فارسی‌زبان وجود داشته است. مقاله ضمن تحلیل انتقادی نسخه‌های خطی و اشارات تاریخی، تأکید می‌کند که این آثار از کهن‌ترین شواهد گسترش زبان و فرهنگ فارسی در شبه‌قارۀ هند هستند و مطالعۀ آنها می‌تواند زوایای ناشناخته‌ای از تاریخ سیاسی، فرهنگی و ادبی منطقه را روشن کند.

کلیدواژه‌ها