از نگاه عربی: متفکران معاصر ایران و جهان عرب (3) احمد فردید: فیلسوفِ ضدفلسفه

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

10.22081/jap.2025.79090

چکیده

این مقاله به تحلیل اندیشه‌های احمد فردید، از چهره‌های جنجالی فلسفۀ معاصر ایران می‌پردازد. فردید که خود را فیلسوف می‌خواند، با ابداع مفاهیمی منحصربه‌فرد مانند «غرب‌زدگی»، خوانشی خاص و تلفیقی از فلسفۀ مارتین هایدگر و عرفان ابن‌عربی ارائه داد. او با بهره‌گیری از دانش عمیق زبان‌شناسی و توانایی خارق‌العاده در ساخت اصطلاحات نو، گفتمانی پیچیده و ابهام‌آمیز آفرید که نیم‌قرن فضای فکری ایران را تحت تأثیر قرار داد. این مقاله با بررسی سیر زندگی فردید و تشکیل «حلقۀ فردیدی» و مفاهیم محوری اندیشۀ او مانند «حکمت اُنسی» و «علم اسمای تاریخی»، نشان می‌دهد که چگونه فردید با ترکیبی ناهمگون از نظام‌های معرفتی متفاوت، موضعی رادیکال علیه تمدن غرب و مدرنیته و علوم انسانی و دموکراسی و حقوق بشر اتخاذ کرد و با قضاوت‌های تند خود، اغلب فیلسوفان شرق و غرب را به «غرب‌زدگی» متهم نمود. در‌نهایت، مقاله با مقایسه‌ای اجمالی با طه عبدالرحمن ـ متفکر مراکشی ـ این نتیجه را پیش می‌کشد که فردید را باید «فیلسوف ضدفلسفه» دانست؛ اندیشمندی که اگرچه از هوش و استعداد زبانی کم‌نظیری برخوردار بود، اندیشه‌اش فاقد انسجام منطقی و عقلانیِ لازم برای تفکر فلسفی بود. این مقاله با کسب اجازه از مؤلف محترم به فارسی گردانیده شده است.
 

کلیدواژه‌ها