پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 Notes on the Shāhnāma (10) یادداشتهای شاهنامه (10) 7 17 80062 10.22081/jap.2026.80062 FA سیداحمدرضا قائم مقامی دانشگاه تهران Journal Article 2026 07 03 This installment of Notes on the Shāhnāma examines three philological and textual issues in Ferdawsī’s epic. First, it discusses the particle ham (“also, together”) in several expressions of the Shāhnāma that have commonly been interpreted as the first element of compound words, whereas a closer morphological and syntactic analysis suggests a different understanding. Second, it investigates the use of the verb khwābīdan (“to sleep”) in a transitive sense within the text, a usage that sheds light on the semantic and grammatical range of the verb in Classical Persian. Third, it explores the meaning of ganj (“treasure”), arguing that in certain contexts it denotes an arsenal or weapons repository rather than a treasury in the usual sense. Through close textual analysis, the article contributes to a more precise understanding of the language and lexicon of the Shāhnāma and offers observations relevant to textual criticism and the interpretation of Classical Persian literature. این شماره از «یادداشتهای شاهنامه» از سه چیز بحث می‌کند: 1. کلمهٔ «هم» در چند تعبیر شاهنامه که جزء اوّل چند کلمهٔ مرکّب تلقی شده، حال آنکه به لحاظ صرفی و نحوی باید به صورت دیگری تحلیل شود؛ 2. فعل «خوابیدن» در معنای متعدّی در شاهنامه؛ 3. «گنج» در معنای خزانۀ سلاح.

https://jap.isca.ac.ir/article_80062_e9328d885b2b69ee77554af64576b95e.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 From an Arab Perspective: Contemporary Thinkers of Iran and the Arab World (5) Mālik b. Nabī: Identity Concerns and Civilizational Encounter از نگاه عربى: متفکران معاصر ایران و جهان عرب (5) مالک بِن نبى: دغدغه هویت و رویارویى تمدنى 19 30 80065 10.22081/jap.2026.80065 FA عبدالجبار رفاعی محمد سوری Journal Article 2026 07 03 This article examines the thought of Mālik b. Nabbī, one of the most influential modern Muslim intellectuals, with particular emphasis on the questions of identity and civilizational encounter in the context of colonialism. The authors argue that Mālik b. Nabbī’s central concern was not merely the political liberation of Muslim societies—especially Algeria—from colonial domination, but also their emancipation from its deeper cultural, psychological, and civilizational effects. Within this framework, colonialism is understood as a process that disrupts the identity of colonized societies through the imposition of foreign languages, cultures, and intellectual paradigms. The article explores Ben-Nabī’s concept of the “explosion of identity” and highlights its dual consequences. On the one hand, such an awakening can become a force for resistance, renewal, and liberation; on the other, it may lead to a closed conception of identity characterized by suspicion toward the Other and the rejection of the achievements of other civilizations. The study further analyzes Ben-Nabī’s theory of civilization through his well-known triadic formula of human beings, soil, and time, as well as his cyclical model of civilizational development through the stages of spirit, reason, and instinct. Particular attention is given to the relationship between this framework and the problem of civilizational decline. The article also examines and critiques Bennabī’s concept of “colonizability” (qābilīyyat al-istiʿmār), one of the foundational ideas in his thought. While acknowledging its explanatory value, the authors argue that the concept involves a degree of overgeneralization and simplification in its interpretation of Muslim societies. Rejecting both conspiracy-centered explanations and the exclusive blame placed on external forces, the article concludes that understanding the crisis and backwardness of the Muslim world requires simultaneous attention to both internal and external factors, as well as a critical rethinking of the concepts of identity and civilization. This article has been translated into Persian with the permission of the original author. این مقاله به تحلیل اندیشه‌های مالک بن نبی، متفکر مشهور جهان اسلام با تمرکز بر مسئلۀ هویت و رویارویی تمدنی در بستر استعمار می‌پردازد. نویسنده نشان می‌دهد که دغدغۀ محوری مالک بِن نبی، رهایی جوامع اسلامی به‌ویژه جامعۀ الجزایر، از سلطۀ استعمار صرفاً سیاسی نیست، بلکه ناظر به ابعاد عمیق‌تر فرهنگی و روانی و تمدنی آن است. در این چارچوب، استعمار به‌منزلۀ فرایندی تفسیر می‌شود که از طریق تحمیل زبان و فرهنگ و الگوهای فکری، هویت جوامع استعمارزده را دچار اختلال می‌کند. مقاله با بررسی مفهوم «انفجار هویت» در اندیشۀ مالک بن نبی، به دوگانگی پیامدهای آن می‌پردازد؛ از یک‌سو این انفجار می‌تواند به نیرویی برای مقاومت، بیداری و رهایی بدل شود و از سوی دیگر ممکن است به بسته‌شدن هویت و بدگمانی به دیگری و رد دستاوردهای تمدنی دیگران بینجامد. در بخش دیگری از مقاله، نظریۀ تمدنی مالک بن نبی با تکیه بر معادلۀ سه‌گانۀ انسان و خاک و زمان و نیز الگوی چرخه‌ای تمدن در مراحل روح و عقل و غریزه بررسی می‌شود و پیوند آن با مسألۀ انحطاط تمدنی توضیح داده می‌شود. همچنین مفهوم «قابلیت استعمارپذیری» به‌عنوان یکی از ایده‌های محوری مالک بن نبی تحلیل و نقد می‌گردد و نشان داده می‌شود که این مفهوم، در عین برخورداری از ظرفیت تبیینی، واجد نوعی تعمیم و ساده‌سازی در تحلیل جوامع اسلامی است. مقاله در نهایت با نقد رویکردهای توطئه‌محور و سرزنش صرف عوامل بیرونی، تأکید می‌کند که فهم بحران و عقب‌ماندگی جهان اسلام مستلزم توجه هم‌زمان به عوامل بیرونی و درونی و بازاندیشی انتقادی در مقولۀ هویت و تمدن است. این مقاله با کسب اجازه از نویسندۀ محترم به فارسی گردانیده شده است.

https://jap.isca.ac.ir/article_80065_d14d4fe5673be5d983e457bdb98193c7.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 The Transformative Power of Translation: Ḥāfiẓ of Shiraz in the Late Ottoman Era and the Habsburg Western Balkans From Western Europe to the Western Balkans: Ḥāfiẓ through the Medium of Translation قدرت تحول‌آفرین ترجمه: حافظ شیرازی در اواخر دوران عثمانی و بالکان غربی هابسبورگ از اروپای غربی تا بالکان غربی: حافظ از رهگذر ترجمه 31 53 80068 10.22081/jap.2026.80068 FA منیر درکیچ احمد زیلجیچ روزچهر مصاحب Journal Article 2026 07 03 This article explores the role of translation in shaping the reception, representation, and transformation of the poetry of Ḥāfiẓ in the Western Balkans during the late Ottoman and Habsburg periods. Through an analysis of translations, paratexts, and related interpretations, the study demonstrates that the reception of Ḥāfiẓ’s poetry from earlier centuries through the nineteenth century was mediated by two major traditions. The first was the Ottoman tradition, which approached Ḥāfiẓ primarily within the framework of mystical and Sufi literature. The second was the tradition of European translations, which emphasized the poet’s romantic and hedonistic dimensions and thereby generated an entirely new mode of reading. This transformation emerged under the influence of German Romanticism and was largely transmitted through intermediary translations. Drawing upon the translation theories of Lawrence Venuti and Piotr Blumczyński, the article approaches translation not merely as the transfer of meaning but as an act of cultural recreation that functions differently within distinct historical and social contexts. Through this perspective, the study highlights the dynamic role of translation in reshaping literary reception and cultural memory across linguistic and civilizational boundaries. این مقاله به بررسی نقش ترجمه در شکل‌دهی به دریافت، بازنمایی و تحول شعر حافظ در بالکان غربی طی اواخر دوران عثمانی و دورۀ هابسبورگ می‌پردازد. با تحلیل ترجمه‌ها، پارامتن‌ها و تفاسیر مرتبط، نشان داده می‌شود که شعر حافظ از سده‌های پیشین تا قرن نوزدهم از دو سنت عمده عبور کرده است؛ نخست: سنت عثمانی که حافظ را در چارچوب ادبیات عرفانی می‌خواند؛ دوم: سنت ترجمه‌های اروپایی که با تأکید بر جنبه‌های عاشقانه و لذت‌گرایانه، خوانشی کاملاً نو ایجاد کرد. این تحول، تحت تأثیر رمانتیسیسم آلمانی و از طریق ترجمه‌های واسطه‌ای شکل گرفت. مطالعه حاضر با اتکا بر نظریه‌های ترجمۀ لارنس ونوتی و پیوتر بلومچینسکی، ترجمه را نه‌تنها به‌عنوان انتقال معنا، بلکه به‌مثابۀ بازآفرینی فرهنگی می‌بیند که در هر بستر تاریخی و اجتماعی به شکل متفاوتی عمل می‌کند.

https://jap.isca.ac.ir/article_80068_af913b67d94c8424a9f981fce4668f15.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 A Revision of the Date of the Khayqānī Qurʾān along with an Introduction of Its Newly Found Fragments بازنگری در تاریخ قرآن خیقانی همراه با معرفی پاره‌های نویافتۀ آن 55 100 80069 10.22081/jap.2026.80069 FA سیدعلی آقایی سیدمحمدحسین حکیم Journal Article 2026 07 03 For over sixty years, the manuscript known as the “Khayqānī Qurʾān” has attracted the attention of codicologists and scholars of Qurʾānic manuscript production and Islamic calligraphy due to its possession of dated colophons. At the end of certain sections of this codex (now dispersed across various collections worldwide), there is a note in Persian and Arabic by Aḥmad ibn Abū l-Qāsim al-Khayqānī, according to which the Qurʾān was provided with dotting and vowel marks in Sha‛bān 292 AH (June–July 905 CE). Previous scholarship has generally assumed the authenticity of this date, citing this Qurʾān as the earliest example of the Eastern Kūfic style or the "new style" in Qurʾānic writing, and consequently as a turning point in the history of Qurʾānic scripts. For several decades, the Khayqānī Qurʾān has thus been used as a "benchmark" for determining the origin and dating of this Qurʾānic script style and the development of Qurʾānic calligraphy. Furthermore, the Persian portion of these colophons has been introduced as the earliest textual evidence of New Persian written in the Arabic script. The authors of the present article, through a detailed examination of all extant colophons from various codicological perspectives, as well as by citing the results of multispectral imaging of the colophon from one of the volumes of this Qurʾān, have demonstrated that the date 292 AH is a later interpolation and forged. By introducing a newly discovered fragment of this Qurʾān and relying on its colophon, they propose the correct date to be 492 AH (1098–1099 CE). This discovery shifts the dating of the Khayqānī Qurʾān by two centuries and demonstrates the necessity of revising previous citations of this manuscript in the history of the development of Qurʾānic scripts. قرآن مشهور به «قرآن خیقانی» از بیش از شصت سال پیش به سبب دارابودن انجامه‌هایی تاریخ‌دار، توجه نسخه‌شناسان و پژوهشگران تاریخ کتابت قرآن و خوشنویسی اسلامی را به خود جلب کرده است. در پایان برخی اجزای این مصحف (که امروزه در مجموعه‌های مختلف جهان پراکنده‌اند)، یادداشتی به زبان فارسی و عربی از احمد بن ابو‌القاسم الخیقانی وجود دارد که بر اساس آن قرآن در شعبان ۲۹۲ قمری نقطه‌گذاری و حرکت‌گذاری شده است. در پژوهش‌های پیشین عموماً با مفروض‌گرفتن اصالت تاریخ مذکور، از این قرآن به‌مثابه کهن‌ترین نمونۀ سبک کوفی شرقی یا سبک نوین در قرآن‌نویسی و به تبع آن، به عنوان نقطۀ عطفی در تاریخ نگارش‌های قرآنی یاد شده است. به این ترتیب چندین دهه است که به قرآن خیقانی چونان «معیار» برای تعیین خاستگاه و تاریخ‌گذاری این سبک قرآن‌نویسی و تطور خطوط مصاحف قرآن استناد می‌شود. همچنین بخش فارسی این انجامه‌ها به عنوان کهن‌ترین شاهد متنی زبان فارسی نو به خط عربی معرفی می‌شد. نگارندگان مقاله حاضر با بررسی دقیق همه انجامه‌های موجود از جنبه‌های مختلف نسخه‌شناسی و نیز استناد به نتایج طیف‌سنجی چندطیفی از انجامه یکی از مجلدات این قرآن نشان داده‌اند که تاریخ ۲۹۲ قمری، الحاقی و ساختگی است. آنها همچنین با معرفی پاره نویافته‌ای از این قرآن و با اتکا به انجامه این نسخه، تاریخ صحیح را ۴۹۲ قمری می‌دانند. این کشف، تاریخ‌گذاری قرآن خیقانی را دو قرن جابجا می‌کند و لزوم بازنگری در استنادات پیشین به این نسخه در تاریخ تطور خطوط قرآنی را نشان می‌دهد.

https://jap.isca.ac.ir/article_80069_e71a229acb670d30a8719dd0156c82be.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 Lexical and Literary Notes (7): On Bāzabakand and Bāzafkan یادداشت‌های لغوی و ادبی (7): دربارۀ «بازبکند» و «بازافکن» 101 108 80066 10.22081/jap.2026.80066 FA آریا طبیب زاده دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران Journal Article 2026 07 03 This note examines two Persian lexical items denoting a type of outer garment or a particular component of clothing. The first is bāzabakand, a Persian loanword that appears in Arabic texts as the name of a particular kind of robe. The second is bāzafkan, a term found in the poetry of Khāqānī and apparently referring to a patch or piece of fabric sewn onto the back of a collar, possibly serving to widen the neckline as well. Drawing upon an occurrence of bāzabakand in the Dīwān of Abū Nuwās, especially in light of a gloss preserved in the margin of an early fifth-/eleventh-century manuscript of the Dīwān, as well as evidence from the writings of al-Jāḥiẓ, the article argues that the word should be pronounced bāzabakand. Consequently, readings such as bāzīkand and bāzbakand, which appear in some modern editions of Arabic texts, are shown to be erroneous. The term is interpreted as denoting “a shirt or outer garment with a broad collar” or, alternatively, “a garment furnished with a bāzafkan.” Evidence further suggests that such garments were commonly worn among soldiers and certain court officials. Finally, the article argues that bāzafkan and bāzafkand are etymologically related and both derive from the verb bāzafkandan (“to attach or spread out a patch,” or “to broaden a collar”), thereby illuminating the historical development and semantic relationship of these terms. این یادداشت دربارۀ دو لغت فارسی است که دلالت بر نوعی بالاپوش یا قسمتی از جامه دارد؛ یکی «بازبکند» که در متون عربی به ‌صورت لغتی دخیل و به ‌معنای نوعی قبا به ‌کار رفته، و دیگری «بازافکن» که در شعر خاقانی آمده و ظاهراً به‌معنی رقعه‌ای است که بر پشت گریبان دوخته می‌شده (و احتمالاً موجب عریض‌شدن گریبان هم می‌شده است). با بررسی شاهدی از کاربرد لغت «بازبکند» در دیوان ابونواس و خاصه با توجه به شرح مذکور در حاشیۀ یکی از نسخه‌های کهن قرن پنجمی دیوان و همچنین آثار جاحظ، نشان می‌دهم که این کلمه به‌صورتِ «بازَبْکَنْد» تلفظ می‌شده، و ضبط‌هایی نظیر «بازیکند» و «بازْبَکَنْد» که در چاپ‌های امروزی معاصر از متون عربی هم آمده غلط است. این لغت دلالت دارد بر «پیراهن یا بالاپوشی دارای گریبان عریض» (و یا به‌تعبیری دیگر،«پیراهن دارای بازافکن») که میان سپاهیان و برخی درباریان نیز بسیار مستعمل بوده است. نهایتاً استدلال می‌کنم که «بازافکن» و «بازافکند» از حیث لغوی با هم مرتبط، و هر دو از مشتقات فعل «بازافکندن» (= بازافکندن رقعه، یا پهن‌انداختن [گریبان]) است.

https://jap.isca.ac.ir/article_80066_d39f14eafaaaa5aba56e14a93b26dc60.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 Abbās Farsād: The Pioneer of Poetry in the Qom Dialect عباس فرساد، آغازکنندۀ شعر به لهجۀ قمی 109 117 80064 10.22081/jap.2026.80064 FA محمدرضا رهبریان Journal Article 2026 07 03 The composition of poetry in colloquial and local dialects has a long history in Persian literature. In the city of Qom, however, it was ‛Abbās Farsād—a biology teacher and an avid hunter—who is credited with composing, for the first time, poems in the local Qomi dialect. Prior to his efforts, such poetry either had no established precedent or received little recognition and appreciation. This article is a commemorative note honoring ‛Abbās Farsād, the creator of the well-known poem Ḥassaneh Yādet Mīyād (“Ḥassaneh, Do You Remember?”). It highlights his contribution to the preservation and literary expression of the local dialect of Qom and his role in bringing vernacular poetry into broader cultural awareness. سرودن شعر به زبان محاوره‌ای و محلی سابقه‌ای کهن دارد؛ اما در دیار قم یک دبیر زیست‌شناسی که اهل شکار نیز بود، برای نخستین بار شعرهایی به گویش محلی قمی سرود که پیش از این سابقه نداشت و اگر داشت، قدر و قیمتی نداشت. مقاله پیش‌رو، یادداشتی است در تجلیل از عباس فرساد، خالق شعر «حسنه یادت میاد».

https://jap.isca.ac.ir/article_80064_483ff4e4f9a2f78caa056da2d23e463e.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 Newly Discovered Poems of Qajar-Era Poets Based on Contemporary Periodicals (VIII): Newly Found Poems by Ḥusayn Pezhmān Bakhtīyārī اشعار تازه‌یاب از شاعران دورۀ قاجار با استناد به نشریات آن عصر (مقالۀ هشتم، اشعار نویافته از حسین پژمان بختیاری) 119 134 80060 10.22081/jap.2026.80060 FA رقیه فراهانی Journal Article 2026 07 03 This article is the eighth installment in the series “Newly Discovered Poems of Qajar-Era Poets Based on Contemporary Periodicals.” It is devoted to the introduction of newly identified poems by Ḥusayn Pezhmān Bakhtīyārī. Preserved in periodicals of the era, these poems contribute to a clearer understanding of Pezhmān Bakhtiyārī’s role in reflecting the cultural and literary atmosphere of the Constitutional period. Prior to this study, they had not appeared in any of his published writings or collected editions of his poetry. The article thus sheds new light on an overlooked aspect of his literary legacy and enriches our knowledge of Persian poetry during the late Qajar and Constitutional eras. مقالۀ پیش رو هشتمین مقاله از سلسله‌مقالات «اشعار تازه‌یاب شاعران دورۀ قاجار با استناد به نشریات آن دوره» است که با هدف معرفی اشعار تازه‌یافتۀحسین پژمان بختیاری تدوین شده است.این اشعار که به روشن‌شدن سهم پژمان بختیاری در بازتاب فضای فرهنگی و ادبی دورۀ مشروطیت یاری می‌رساند، پیش از این در هیچ‌یک از آثار مکتوب و مجموعه‌های شعری منتشرشدۀ او بازتاب نیافته‌اند.

https://jap.isca.ac.ir/article_80060_83a94cbfd89a0cbd10cc9accb3196fb9.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 The Complete Revival of ‛Abaqāt al-Anwār after One Hundred and Fifty Years of Anticipation احیای کامل عبقات‌الأنوار پس از صد‌و‌پنجاه سال انتظار 137 166 80059 10.22081/jap.2026.80059 FA مهدی اسفندیاری روح الله کاظمی Journal Article 2026 07 03 During an era marked by sectarian debate and intellectual confrontation, the theological-juridical school of Lucknow, through its numerous scholars and vast scholarly heritage, played a significant role in promoting Imāmī culture throughout the Indian subcontinent and beyond, across the wider Islamic world. Among its most remarkable achievements is ‛Abaqāt al-Anwār fī Imāmat al-Aʾimma al-Aṭhār by the celebrated scholar Mīr Ḥāmid Ḥusayn, a work regarded as the “greatest proof of the Imāmī school.” This monumental treatise constituted a turning point in the study of the doctrine of Imamate and, owing to its rigorous methodology, has remained an enduring and influential contribution to the development of Imāmī thought. Despite numerous efforts over the course of more than a century, the work was never fully edited and published in a critical scholarly edition. Its distinctive literary style, immense size, thematic diversity, and the rarity of its manuscripts and sources posed substantial obstacles to its revival. Consequently, scholars repeatedly lamented that no printed edition worthy of the grandeur of ʿAbaqāt al-Anwār was available. With divine assistance, the Secretariat of the International Congress Commemorating Mīr Ḥāmid Ḥusayn undertook the task of producing a comprehensive and scholarly edition of the work. After overcoming numerous challenges, and by assembling an extensive archive of manuscript images, the project was completed according to a unified editorial methodology through the efforts of a new generation of researchers working under the supervision of specialists in the field. The result fulfilled a long-standing aspiration of scholars and students of Imāmī studies. Today, all portions of this monumental work that were suitable for critical editing and scholarly verification have been published in thirty-seven volumes, earning widespread appreciation from experts and specialists. مدرسۀ کلامی ـ فقهی لکهنو در زمانۀ ستیز و تقابلِ مذاهب، با انبوهی از اندیشوران و میراث علمی بی‌شمار، نقش چشمگیری در ترویج فرهنگ امامیه در سرتاسر شبه‌قاره، بلکه فراتر از آن در سایر سرزمین‌های اسلامی داشته است. در این بین عبقات الأنوار فی إمامة الأئمّة الأطهارِ علّامه میرحامد حسین علیه الرحمة به‌مثابۀ «بزرگ‌ترین حجّت مذهب»، نقطۀ عطفی در میان اندیشه‌ورزانِ امامت‌پژوه پدید آورده است و با منهجی راست و درست، نامور و پایامانده و بسط و پیشرفتِ دانش امامت به بهانۀ آن، کم‌مانند می‌نماید. سوگ‌مندانه با وجود تلاش‌های شکل‌گرفته در این سال‌های طولانی و با توجه به ادبیات منحصر‌به‌فرد، حجم قابل توجه، تنوع محتوایی و دیریابی نسخ و مصادر آن، احیای آن صورت نگرفت و «هنوز چاپ‌شدۀ کتاب عبقات با این عظمت را نداریم». تا آنکه با عنایات الهی، دبیرخانۀ کنگرۀ بین‌المللی بزرگداشت علّامه میرحامد حسین علیه الرحمة برای تولید یک تحقیق جامع و فنّی، کمر همّت بست و این مهمّ را پس از فراز‌و‌نشیب‌های فراوان به همراه بانکی از تصاویر نسخ، بر اساس شیوه‌نامه‌ای واحد و به همت نسلی از پژوهشگران جوان زیرنظر استادان فن، به ثمر رساند و آرزوی دیرینۀ عالمان و دغدغه‌مندان را تحقق بخشید. امروز تمام آنچه از این اثر سترگ که قابلیتِ تصحیح و تحقیق را داشته است، در 37 جلد به زیور طبع آراسته و ستایش اهل فنّ و متخصصان را متوجّه خود گردانیده است.

https://jap.isca.ac.ir/article_80059_0ecc9d5114b0183d0a0ad5b593dc81a5.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 Mothhari and the Question of Women: A Review of Newly Published Notes مطهری و مسئله زنان؛ مروری بر یادداشت‌های تازه انتشار‌یافته 167 186 80061 10.22081/jap.2026.80061 FA رسول جعفریان Journal Article 2026 07 03 The most recent volume of the collected works of the late martyr-scholar Mortaza Motahhari, Volume 35, is devoted entirely to the subject of women in Islam. Serving as a continuation of his well-known works The System of Women’s Rights in Islam and The Question of Ḥijāb, this volume brings together material from a series of lectures as well as previously unpublished notes left by Motahhari. As such, it may be regarded as a significant complement to his views on women and gender-related issues. The book is characterized by Motahhari’s defense of Islamic perspectives on women, coupled with his criticism of certain prevailing social traditions and, at the same time, his critique of what he regarded as the destructive tendencies and inconsistencies of modern Western approaches to women. As a thoughtful scholar and intellectual, Motahhari addresses these issues with a depth and command that distinguish his work from many other writings on the subject. This article provides an overview of the principal themes and arguments presented in this newly published volume and examines its significance within the broader context of Moṭahharī’s thought on women and society. تازه ترین مجلد از مجموعه آثار مرحوم استاد شهید مرتضی مطهری، مجلد 35 است که به طور کامل اختصاص به مباحث زن در اسلام دارد. این مباحث، در ادامه دو کتاب نظام حقوق زن در اسلام و کتاب مسأله حجاب، مباحثی است که مرحوم مطهری در چندین جلسه سخنرانی و همین‌طور یادداشت‌های برجای‌مانده دنبال کرده است. درواقع این کتاب، مکمل دیدگاه‌های ایشان درباره زن به شمار می‌آید. نگاه مدافعانه آقای مطهری از دیدگاه‌های اسلامی، همراه با انتقادهایی از برخی از سنت‌های جاری و هم‌زمان انتقاد از ویران‌گری‌ها و دورویی‌هایی که فرهنگ غرب در باره زن مطرح کرده، بر این کتاب غالب است. در عین حال، آقای مطهری به عنوان یک دانشمند اندیشمند، از همه کسانی که در این سا‌ل‌ها درباره زن نوشته‌اند، جدی‌تر و مسلط‌تر سخن می گوید. در این مقاله، مروری بر محتوای دیدگاه‌های ایشان در این مجلد از مجموعه آثار داریم.

https://jap.isca.ac.ir/article_80061_6641ed3532f427f7ed9954eeecd31d9a.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 Ṭūmār (15) Broken Ladder (8) A Critical Analysis of the Sources Underlying the Myth of Preservation: A Critique of the Biographical Structure of Abū Ja‛far al-Warrāq—From Stasis to Narrative Inertia (05) طومار(15) نردبان شکسته (8) تحلیل انتقادی مصادر اسطوره حفظ نقد ساختار زندگی‌نامه ابوجعفرورّاق؛ از ایستایی تا ناپویایی (05) 187 206 80063 10.22081/jap.2026.80063 FA علی راد Journal Article 2026 07 03 In his book Ṭu‛ūn wa Shubuhāt al-Shī‛a al-Imāmīyya Ḥawl Ṣaḥīḥ al-Bukhārī wa al-Radd ‛Alayhā, ‛Ādil ‛Izzāzī attempts to reconstruct and narrate the biography of Abū Jaʿfar al-Warrāq as the author of Shamāʾil al-Bukhārī. A critical examination of this account reveals that ‛Izzāzī’s portrayal suffers from a form of narrative stasis and analytical inertia, lacking the capacity to provide a historically rich and multi-layered understanding of Abū Ja‛far’s personality and role. Among the most significant indicators of this narrative stagnation are the reliance on biographical clichés, the use of broad and non-analytical descriptions, a superficial engagement with historical evidence, the predominance of a single interpretive voice without consideration of alternative perspectives, and generalized assessments of the scholarly standing of the figure under discussion. Collectively, these shortcomings undermine the internal coherence of the narrative, diminish its analytical vitality, and weaken its scholarly credibility. As a result, instead of offering a comprehensive and well-documented reconstruction of Abū Ja‛far al-Warrāq’s life and significance, the work presents a simplified, one-dimensional, and inadequate portrait of him as a transmitter, author, and participant in the hadith tradition. عادل عزّازی در کتاب طعون و شبهات الشیعة الإمامیة حول صحیح البخاری و الرد علیها می‌کوشد زندگی‌نامه ابوجعفر ورّاق را به‌مثابۀ مؤلف «شمائل البخاری» بازسازی و روایت کند. بررسی انتقادی این روایت نشان می‌دهد گزارش عزّازی دچار نوعی ایستایی و ناپویایی است و از ظرفیت لازم برای ترسیم تصویری تاریخیِ عمیق و چندلایه از شخصیت و نقش ابوجعفر بهره‌مند نیست. از مهم‌ترین نشانه‌های این ایستایی می‌توان به کلیشه‌گرایی در ارائه زندگی‌نامه، بسنده‌کردن به توصیف‌های کلی و غیرتحلیلی، سطح‌نگری در مواجهه با داده‌های تاریخی، تک‌صدایی‌بودن روایت و فقدان دیدگاه‌های بدیلو نیز کلی‌گویی در ارزیابی علمی شخصیت مورد بحث اشاره کرد. مجموعه این آسیب‌ها انسجام درونی روایت، پویایی تحلیلی متن و در نهایت اعتبار علمی روایت عزّازی را تضعیف کرده است؛ به گونه‌ای که حاصل کار، به جای بازنمایی جامع و مستند از ابوجعفر ورّاق، تصویری یک‌بعدی، ساده‌سازی‌شده و ناکافی از او در مقام راوی، مؤلف و کنشگر سنت حدیثی ارائه می‌دهد.

https://jap.isca.ac.ir/article_80063_1684a80b8f3dc9d685b353d4a46e5f1c.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 Theoretical Discussions on Literary History According to the Views of René Wellek (5): A Critique of the Section “On the Threshold of Modern Poetry” in Az Ṣaba ta Nima by Yahya Aryanpoor (Vol. 2, pp. 433–480) سلسله‌مباحث نظری در باب تاریخ ادبیات بر اساس آرای رنه ولک (5)؛ نقدِ بخشِ «در آستانۀ شعر نو» از کتاب از صبا تا نیما اثر یحیی آرین‌پور (جلد دوم، ص 433-480) 207 250 80067 10.22081/jap.2026.80067 FA امید طبیب زاده Journal Article 2026 07 03 René Wellek identified and discussed nearly all of the major characteristics and methodological concerns associated with literary history throughout his scholarly works. By extracting and systematizing these features, it becomes possible both to develop an effective framework for the precise description of literary histories and to evaluate such works from the perspective of Wellek’s critical approach. This study undertakes precisely such an examination. The present installment focuses on Wellek’s aesthetic considerations and their place within literary historiography. In order to illustrate his views more concretely, the study investigates the presence or absence of these principles in a major work of Persian literary history. Wellek employs the term “literary history” in two distinct senses: first, as the study of literary traditions, genres, and major literary figures within a particular language; and second, as the study of unpredictable transformations in literary works resulting from processes of defamiliarization and artistic innovation. A proper understanding of Wellek’s contribution to literary historiography depends upon recognizing how he integrates these older and newer conceptions of literary history. This article forms part of a larger series consisting of seven independent studies on literary historiography, each devoted to a specific topic. In every chapter, a section entitled “Theoretical Discussion” introduces the relevant historiographical issue and explains Wellek’s position on it. This is followed by a “Case Study” section in which a selected passage from Az Ṣaba ta Nima by Yahya Aryanpoor (Tehran: Zavvar Publications, 2 vols., 8th ed., 1382 Sh./2003; 1st ed., 1350 Sh./1971) is critically examined according to the principles under discussion. All of the theoretical foundations employed in this study are derived directly from René Wellek’s writings, which have been examined in the earlier installments of this series. رنه ولک تقریباً تمام ویژگی‌های مهم و برجستۀ مربوط به تاریخ ادبیات را در آثار گوناگون خود برشمرده و نظر خودش را در هر مورد شرح داده است. با استخراج کل این ویژگی‌ها می‌توان هم روش مناسبی را برای توصیف دقیق این قبیل آثار فراهم آورد و هم آنها را با رویکرد خاص رنه ولک مقایسه کرد، و این کاری است که در این بخش انجام داده‌ایم. در این بخش دربارۀ ملاحظات زیبایی‌شناختی ولک و چگونگی حضورشان در تاریخ‌نگاری‌های ادبی سخن گفته و ‌کوشیده‌ایم تا برای نمایش بهتر آرای وی، حضور یا عدم حضور این ملاحظات و ویژگی‌ها را عملاً در یک کتاب تاریخ ادبیات فارسی نشان دهیم. رنه ولک از اصطلاح «تاریخ ادبیات» در دو معنای متفاوت استفاده می‌کند: یکی در معنای بررسی تاریخ سنت‌های ادبی و انواع ادبی و تاریخ مشاهیر ادبی و غیره در زبانی خاص و دیگری در معنای بررسی تغییر و تحول‌های غیرقابل پیش‌بینی و ناشی از آشنایی‌زدایی در آثار ادبی در مقام شیئی هنری یا زیبایی‌شناختی. درک صحیح از دست‌آوردهای ولک در حوزۀ تاریخ‌نگاری ادبیات، منوط به درکِ چگونگی تلفیق این دو تعریف جدید و قدیم از مفهوم تاریخ ادبیات با هم است. بخش حاضر متشکل از 7 فصل مستقل در بارۀ تاریخ‌نگاری ادبی است که هریک به موضوعی خاص اختصاص دارد. در هر فصل ابتدا ذیل قسمتی با عنوان «بحث نظری» به معرفی آن موضوع در حوزۀ تاریخ‌نگاری ادبی می‌پردازیم و نظر رنه ولک را دربارۀ آن شرح می‌دهیم، و سپس ذیل قسمتی با عنوان «مطالعۀ موردی» می‌کوشیم تا بخش کوتاهی از کتاب از صبا تا نیما اثر یحیی آرین‌پور (تهران، انتشارات زوار، 2 ج، چ 8، 1382 [چ1: 1350]) را برحسب آن موضوع نقد و ارزیابی کنیم. تمام مطالب نظری در بارۀ هریک از فصل‌های این بخش تماماً برگرفته از آثاری از رنه ولک است که در بخش‌های قبلی همین سلسله‌مباحث بدانها پرداختیم.

https://jap.isca.ac.ir/article_80067_91452632c4edbad0b9688b6b9efac6bf.pdf

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آینه پژوهش 37 218 2026 06 22 Wall Newspapers in Iranian Schools روزنامه دیواری‌های مدارس ایران 283 337 80058 10.22081/jap.2026.80058 FA سیدرضا باقریان موحد Journal Article 2026 07 03 The wall newspaper represents the simplest form of free cultural competition within the school environment. Many prominent Iranian writers, journalists, and cultural figures began their journalistic activities through such school-based publications. Individuals such as Najaf Daryabandari, Daryush Mehrhuie, Mortaza Momayyez, Muhammad-Ali Sepanlu and many others launched their literary and artistic careers through wall newspapers and school periodicals. This article presents the titles of 200 wall newspapers published in schools across Iran, thereby contributing to the documentation of an important yet largely overlooked aspect of the country's educational, cultural, and journalistic history. «روزنامه دیواری» ساده‌ترین شکل رقابت فرهنگی آزاد در مدرسه است. بسیاری از نویسندگان و روزنامه‌نگاران بزرگ، کار مطبوعاتی خود را این‌گونه در مدرسه آغاز کرده‌اند. نجف دریابندری‌ها، داریوش مهرجویی‌ها، مرتضی ممیزها، محمدعلی سپانلوها و ...، فعالیت‌های هنری و ادبی خود را از همین روزنامه دیواری‌ها و نشریات مدرسه‌ای آغاز کرده‌اند. در این مقاله، اسامی 200 روزنامه دیواری مدارس ایران آمده است.

https://jap.isca.ac.ir/article_80058_0febc35d05e575e6614096dab63fad26.pdf